Director's blog | National Institute of Intellectual Property

Вопрос №2108 | Серіков Арман Маратұлы (16 May, 2026)

Сәламатсыздар ма! Сіздерге өтінім нөмірі №466927 және тіркеу нөмірі №115033 бойынша сұрақтарымыз бар. Біз оқу-әдістемелік құралға (ОӘҚ) авторлық құқық алу мақсатында өтінім жолдаған болатынбыз. Алайда өтінім қабылданбады. Қабылдамаудың негізгі себептері ретінде төмендегілер көрсетілді: 1) Жүктелген ОӘҚ ғылыми туынды емес, әдеби туындыға жатқызылады делінген; 2) ОӘҚ болғандықтан, таралымы автоматты түрде 100 дана деп көрсетіліп кеткен. Алайда бұл еңбек нақты баспадан шыққан оқу-әдістемелік құрал емес, біз алдымен авторлық құқық алу үшін сіздерге өтінім жолдаған едік. Екінші тармақ бойынша өз тарапымыздан кеткен қателікпен келісеміз. Алайда “таралымы 100 дана” деген мәлімет болмаған жағдайда да өтінім қабылданбайтыны, себебі еңбектің әдеби туынды ретінде танылғаны көрсетілді. Бұл шешім Қазақстан Республикасының Заңының 9-бабы және 2-бабының 32-тармақшасына сүйене отырып түсіндірілген. Сонымен қатар Заңда: – құрамдас туынды – материалдарды іріктеу және (немесе) орналастыру бойынша шығармашылық қызмет нәтижесі (энциклопедия, антология, деректер базасы); – туынды шығарма – басқа туындыны шығармашылық өңдеу нәтижесінде жасалған туынды деп көрсетілген (Заңның 2-бабының 22 және 34-тармақшалары). Ал әдеби туынды туралы тек 7-баптың 1-тармақшасында авторлық құқық объектілеріне жататыны ғана көрсетілген, бірақ нақты қандай еңбектер осы санатқа кіретіні ашып жазылмаған. Ғылыми туындының да нақты анықтамасын байқамадық. Осыған байланысты төмендегі сұрақтарға жеке-жеке жауап беруіңізді сұраймыз: 1) Әдеби және ғылыми туындының Заң бойынша нақты анықтамалары қандай? Олардың қатарына қандай еңбектер жатады? 2) Біз жіберген ОӘҚ-тағы “таралымы 100 дана” деген қателікті есепке алмағанда, оның ғылыми емес, әдеби туындыға жатқызылу себебі неде? (Осы ретте айта кетсем, авторлардың бірі ретінде орталыққа хабарласқанымда, эксперттер тарапынан “еңбекте ғылыми нәтижелер жеткіліксіз” және “оқыту әдістемесі” деген сөз болмауы керек” деген түсіндірме берілген болатын.) 3) Осы эксперттердің пікіріне қатысты: а) ОӘҚ-та нақты қай тұста зерттеу жеткіліксіз деп танылды? ә) Мен органикалық химия (ОХ) курсының ОХ 1 және ОХ 2 пәндері бойынша 8 аптадан, жалпы 16 апта педагогикалық зерттеу жүргіздім. Эксперименттік және бақылау топтарының нәтижелері салыстырылды. Екі визуалды карталау әдісі эксперименттік топта қолданылды, ал бақылау тобы дәстүрлі әдіспен оқытылды. Карталардың сапасын бағалау критерийлері, модульдік бағалау нәтижелері, статистикалық өңдеу әдістері, салыстырмалы талдау, педагогикалық эксперимент нәтижелері толық енгізілген. Осы жағдайда нақты қай тұсы жеткіліксіз деп есептелді? б) Эксперттер тар бейінді мамандық бойынша бекітіле ме (мысалы химия), әлде жалпы бағыт бойынша қарастырыла ма? 4) Неліктен “оқыту әдістемесі” деп жазылмауы қажет? Бұл еңбек менің магистрлік диссертациямның нәтижесі негізінде дайындалған оқу-әдістемелік құрал болып табылады. Алайда ол диссертацияның толық көшірмесі емес, диссертацияның нақты екі әдісіне негізделген тақырып аясында әзірленген авторлық зерттеу өнімі. 5) Сайтқа жүктелген құжаттар интернет желісіне таралады ма? Әлде тек база ішінде сақтала ма? Бұл сұрақты қою себебім — еңбек магистрлік диссертация негізінде дайындалғандықтан, кейін университетте антиплагиат тексерісінен өткен кезде кері әсері болмай ма деген алаңдаушылық бар. ОӘҚ мазмұнына: теориялық бөлім, авторлық визуалды карталар кешені, білім алушылардың оқу карталары, тапсырмаға негізделген карталардың үлгілері мен шешімдері, 18 тақырып бойынша тапсырмалар жинағы, тест тапсырмалары мен жауаптары, сондай-ақ педагогикалық эксперимент нәтижелері енгізілген. Соңында ұсыныс ретінде: Сайтта ғылыми және әдеби туындыларға қатысты нақты кестелік түсіндірме орналастырылса өте пайдалы болар еді деп есептеймін. Мысалы: оқу құралы, монография, магистрлік және докторлық диссертация, дипломдық жоба, оқу-әдістемелік құрал, әдістемелік нұсқаулық және т.б. еңбектердің қай санатқа жататыны нақты көрсетілсе, өтінім берушілер үшін түсінікті болар еді. Сонымен қатар қабылдау талаптары бойынша нақты критерийлер (мысалы, зерттеу көлемі, мазмұндық талаптар және т.б.) көрсетілсе, мұндай сұрақтар азаяр еді. Бұл хатты кемшілік іздеу мақсатында емес, түсіністік алу және болашақта дұрыс рәсімдеу үшін жолдап отырмыз. Алдын ала рақмет!

Құрметті Арман Маратұлы!

ҚР Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы комитетінің «Ұлттық зияткерлік меншік институты» РМК (бұдан әрі – «ҰЗМИ») хатты қарап келесіні хабарлайды.

Авторлық құқық объектілерін тіркеуге берілген өтінімдерді қарау кезінде «ҰЗМИ» РМК сарапшылары ұсынылған материалдардың толықтығы мен дұрыстығын, сондай-ақ ұсынылған туындының мәлімделген авторлық құқық объектісі санатына сәйкестігін тексеру мақсатында Қазақстан Республикасының «Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы» Заңының ережелерін, 2018 жылғы 28 тамыздағы Авторлық құқықпен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне мәліметтерді және оларға өзгерістер енгізу қағидаларын, сондай-ақ оған мәліметтердің енгізілгенін және оларға өзгерістер енгізілгенін растайтын куәлік нысанын және өзге де салалық нормативтік-құқықтық актілерді басшылыққа алады.

Атап айтқанда, ғылым туындыларына қатысты өтінімдер бойынша негіз ретінде Қазақстан Республикасының «Ғылым туралы» Заңы алынады. Аталған заңға сәйкес ғылыми зерттеулер – ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет субъектілері жүзеге асыратын қолданбалы, іргелі және стратегиялық ғылыми зерттеулер болып табылады, олар ғылыми-зерттеу, тәжірибелік-конструкторлық және технологиялық жұмыстар шеңберінде тиісті ғылыми әдістер мен құралдарды пайдалану арқылы ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелеріне қол жеткізу мақсатында жүргізіледі.

Қазіргі заманғы ғылым негізінен келесі үш қағидаға сүйенеді:

табиғатты зерттеу кезінде экспериментті, бақылауды және тәжірибені қолдану;

бастапқы алғышарттардан алынған қорытындыларды логикалық дәлелдеу;

табиғи процестерді математикалық түрде көрсету мүмкіндігі.

«Бейресми білім беру жағдайында артық салмақ пен семіздік түріндегі эндокриндік денсаулық мәселелері бар тұлғаларға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету технологиясы» атты туынды бойынша ұсынылған материалдарды назарға ала отырып, сараптама ұйымы объект түріне байланысты бас тарту шешімін шығарды, себебі онда ғылым саласындағы заңнама талаптарына сәйкес келетін элементтер болмаған.

Ұқсас объект түрі бойынша өтінім қайта берілген жағдайда, туынды ғылыми туындының негізгі белгілеріне ие болатындай етіп толықтырылуы қажет, мысалы, ғылыми зерттеулер мен әдістер қолданылуы, жүргізілген зерттеулер мен ашылымдардың нәтижелері көрсетілуі және т.б.

Сонымен қатар, әдебиет түрлері нысанына, мазмұнына және мақсатына қарай бөлінетінін хабарлаймыз: негізгі тектер (эпос, лирика, драма), көркем жанрлар (роман, повесть, әңгіме) және көркем емес әдебиет (ғылыми, оқу, құжаттық). Әдебиет классикалық прозадан бастап қазіргі заманғы жанрларға дейінгі кең ауқымды қамтиды.

Қосымша ақпарат алу үшін «ҰЗМИ» РМК байланыс орталығына
+7 (7172) 62-15-15 телефоны арқылы хабарласуға болады, сондай-ақ сайтта қажетті ақпаратпен https://qazpatent.kz/ru сілтемесі бойынша танысуға болады.

Хабарласқаныңыз үшін рахмет!

Вопрос №2107 | Nuray (15 May, 2026)

Добрый день! Нам нужны были суд эксперты уже который день не можем до вас дозвониться и аудио и видео записали. У нас будет суд а чтобы найти суд эксперта обращались к вам, но так и не дозвонились. Прошу созвониться

Уважаемая Nuray!

Ваш вопрос был передан в Управление правового обеспечения.

Вопрос №2106 | Шодиев Бобур Тойир ўғли (15 May, 2026)

Я преподаватель Национального исследовательского университета Ташкентского института инженеров ирригации и механизации сельского хозяйства. Я написал патент, который хотел бы напечатать на вас, но я не знаю, в каком порядке отправить его вам. Если я смогу распечатать, можете ли вы ответить мне, даже по Telegram? Telegram: @Shodiyev_121, tel: +998908699429, email: boburshodiyev2994@gmail.com

Уважаемый, Бобур Тойир ўғли!

Республиканское государственное предприятие «Национальный институт интеллектуальной собственности» Комитета по правам интеллектуальной собственности Министерства юстиции РК (далее - РГП «НИИС»), сообщает следующее.

Согласно Патентного закона Республики Казахстан от 21.08.2022г. (далее - Закон) для охраны прав интеллектуальной собственности патенты выдаются на изобретения, полезные модели и промышленные образцы.

В качестве изобретения охраняются технические решения в любой области, относящиеся к продукту (устройству, веществу, штамму микроорганизма, культуре клеток растений или животных), способу (процессу осуществления действий над материальным объектом с помощью материальных средств), а также применению известных продуктов или способа по новому назначению или нового продукта по определенному назначению. Правовая охрана изобретению предоставляется, если оно является новым, имеет изобретательский уровень и промышленно применимо.

К полезной модели относятся технические решения в любой области, относящиеся к продукту (устройству, веществу, штамму микроорганизма, культуре клеток растений или животных), способу (процессу осуществления действий над материальным объектом с помощью материальных средств), а также применению известного продукта или способа по новому назначению либо нового продукта по определенному назначению, за исключением терапевтических и хирургических способов лечения людей или животных.

Оформление и подача заявки на получение патента на изобретение и полезную модель Республики Казахстан идентичны и осуществляются в соответствии с требованиями нормативных правовых актов, а именно Патентного закона Республики Казахстан и Правил проведения экспертизы заявок на селекционные достижения, объекты промышленной собственности, товарные знаки, знаки обслуживания, географические указания, наименования мест происхождения товаров, о регистрации топологий интегральных микросхем (далее – Правила).

Заявка на изобретение/полезную модель должна содержать следующие документы:

1) заявление о выдаче патента Республики Казахстан на изобретение/полезную модель с указанием авторов изобретения и лиц, на имя которых испрашивается патент, а также их местожительство или местонахождение;

2) описание изобретения/полезной модели, раскрывающее его с полнотой, достаточной для осуществления;

3) формулу изобретения/полезной модели, выражающую ее сущность и полностью основанную на описании;

4) чертежи;

5) реферат;

6) доверенность, в случае ведения делопроизводства через представителя.

К заявке на изобретение/полезную модель прилагаются документы, подтверждающие:

1) оплату подачи заявки в установленном размере;

2) основания для уменьшения размера оплаты (для заявителей, относящихся ко льготной категории лиц, согласно п.п. 1.1) и п.п 3.1) Приложения 2 к приказу директора РГП «НИИС» МЮ РК №254 нқ от 23 декабря 2020 года).

Заявка и прилагаемые к ней документы представляются в экспертную организацию - РГП «НИИС» на бумажном носителе либо с использованием электронной цифровой подписи заявителя (представителя по доверенности) через официальный сайт РГП «НИИС» https://qazpatent.kz/ru в виде электронного документа через Личный кабинет. При подаче на бумажном носителе заявка подается в двух экземплярах, воспроизведенное посредством компьютерного набора и печати на государственном или русском языке.

С ценами на работы и услуги, оказываемые РГП «НИИС» можно ознакомиться на Сайте, в разделе «о Qazpatent», далее «Тарифы».

Патент на изобретение действует в течение двадцати лет с даты подачи заявки. В отношении изобретения, относящегося к лекарственному средству, пестициду, для применения которых требуется получение разрешений в порядке, установленном законодательством Республики Казахстан о разрешениях и уведомлениях, срок действия исключительного права и удостоверяющего это право патента может быть продлен по ходатайству патентообладателя, но не более чем на пять лет.

Патент на полезную модель действует в течение пяти лет с даты подачи заявки. Срок его действия может быть продлен по ходатайству патентообладателя, но не более чем на три года.

Срок действия патента на полезную модель продлевается по ходатайству патентообладателя о продлении срока действия патента на полезную модель на срок не более трех лет.

Следует отметить, что согласно п.4 ст.36 Патентного закона Республики Казахстан, физические лица, проживающие за пределами Республики Казахстан, или иностранные юридические лица осуществляют свои права заявителя, патентообладателя, а также права заинтересованного лица в уполномоченном органе и его организациях через патентных поверенных.

Патентные поверенные - граждане Республики Казахстан, которым в соответствии с законодательством Республики Казахстан предоставлено право на представительство физических и юридических лиц перед уполномоченным органом и экспертной организацией

Дополнительную информацию можно найти на официальном сайте РГП «НИИС» https://kazpatent.kz/ru/ или получить в контакт - центре по номеру телефона: 8 (7172) 62-15-15 или по адресу: г.Астана, проспект Мәңгілік Ел, 57А.

Благодарим за обращение!

Вопрос №2105 | Шодиев Бобур Тойир ўғли (15 May, 2026)